Çocuğun olumsuz davranışlarını azaltmak, uzun ve dikkatli olunması gereken bir süreçtir. Tutarlılık isteyen ve çocukla uygun olan iletişimin temel olduğu bir süreç olarak tarif edilebilir.

Çocuğun olumsuz davranışlarını azaltma çabasında bazı detaylar önemlidir. Öncelikle odaklanılan olumsuz davranışın son dönemlerde mi ortaya çıktığı, yoksa uzun zamandır mı sergileniyor olduğu doğru belirlenmelidir. Olumsuz davranış son dönemlerde ortaya çıktıysa, kullanılması gereken en güçlü yöntem görmezden gelme yöntemidir. Davranışı görmezden gelin: yaptığınız işe devam edin, çocuğunuza dikkatinizi o an yöneltmeyin ve çocuğunuz o davranışı bırakıp uygun bir davranış yaptığı an (yerine oturmak veya sessiz durmak gibi) çocuğunuzu övün. Çünkü olumsuz davranışın güçlenmesi, çocuğunuzun sizin dikkatinizi çekmesiyle sağlanacaktır. Siz ne kadar çocuğunuzun olumlu davranışlarını över ve görürseniz, o kadar olumsuz davranışın gücü azalacaktır.

Diğer çocuklarla yaptığınız herhangi bir kıyaslama, çocuğunuzda olumsuz bir tepki yaratabilir. “Bak Ahmet hiç öyle yapıyor mu? Derslerine çalışıyor ve sessiz oturuyor.” şeklindeki bir kıyaslama, çocuğunuzda ters etki yapacaktır. Çocuğunuzu yalnız kendi davranışlarıyla kıyaslayın. “Geçen aylarda sen çok güzel şekilde bana sofrayı toplamada yardım ediyordun. Bu ay biraz azalttın. Merak ediyorum acaba kendini kötü mü hissediyorsun? Bu konuyu hemen çözelim, çünkü senin desteğine her zaman ihtiyacım var.” şeklinde olumlu karşılaştırma ve yardımcı olma çabanızı dile getirin. Olumsuz karşılaştırma yapıp bırakmayın.

Olumsuz bir durumla karşılaştığınızda “Ben” diliyle konuşun. “Beni üzüyorsun.” değil, “Ben üzülüyorum.” ifadesi ben diline örnektir. Kendi duygularınızdan bahsedin ve gerekli durumlarda kendi yaşantılarınızdan örnekler verin: “Eskiden ben de benzer sorunlar yaşardım. Ama çoğunlukla mutlu olmaya çalışarak ve ailemin de onayladığı davranışları sergileyerek konuyu çözmeye çalışırdım. Sen de böyle yapabilirsin.” gibi küçük yönlendirmeler yapabilirsiniz.

Bir diğer önemli konu, çocuğunuzun yaramazlıklarını, olumsuz tavırlarını kabul etmeyin. “Bu her zaman böyle yaramazdır.”, “Ali her zaman ortalığı karıştırır.”, “Can her şeyi unutur, ama istediği zaman her şeyi hatırlar.” şeklindeki ifadeler, çocuğun olumsuz davranışlarını size kabul ettirmesi ve çocuğun olumsuz davranışlarının 1-0 önde olduğunu göstermektedir. “Ara sıra canımız sıkılabilir buna katılıyorum, ama benim oğlum her zaman uygun davranır. Ben ona güveniyorum.”, “Ali şu an biraz sıkıldı, ama eminim şimdi gelip bizimle oturacak, çünkü ona yakışan davranış bu.”, “Ali unutuyorum ifadesini kabul etmiyorum, senin hafızan şahanedir, biraz düşünürsen cevabını bulacaksın sana güveniyorum.” şeklinde yukarıdaki ifadeleri düzenleyebiliriz. Kendinizi bu konuda kontrol edin. Ne kadar çocuğunuzu “Bu hep böyledir, şöyledir.” şeklinde genellemeler yaparsanız, o kadar çocuğunuzla aranızdaki iletişim aksar.

Peki ya kalıcı hale gelmiş olumsuz davranışlar için ne yapılmalıdır? Yukarıda listelediğimiz her yöntem ve dikkat edilmesi gereken her noktayı yine uygulayın. Ancak burada daha fazla sabır ve tutarlılık gerekmektedir. Bir gün siz çocuğunuza “Sen şimdi sakin olabilirsin / oturabilirsin / hatırlayabilirsin sana güveniyorum.” deyip, bir diğer gün “Amaaan sen de hep böylesin, yaramazsın, sen hep böyle kalacaksın.” şeklinde yaklaşırsanız, tekrar tüm çabalarınızın başa saracağından ve sıfır noktasına döneceğinden emin olun. Ayrıca kalıcı davranışlar için görmezden gelmenin arkasından kullandığımız olumlu davranışı pekiştirme yöntemleri daha da etkili olacaktır. Farklı olumlu davranışları çocuğunuza vurgulamanız, onu bu davranışlar için ödüllendirmeniz önemlidir. Bunun tam tersini de yapabilirsiniz. Olumsuz bir davranış sergilediğinde çocuğunuza “Bugün aslında uzun zamandır çok güzel davrandığın için sana çikolata alacaktım. Ama bu davranışın beni çok üzdü ve bu hediyeyi sana almamaya karar verdim.” diyerek ödüllendirmeyi geri çektiğinizi de ifade edebilirsiniz.

Tekrar ifade edilmelidir ki, bu zorlu bir süreçtir. Tutarlı olun. Sabırlı olun. En önemlisi çocuğunuzun yaptığı her şeyin aslında bir mesaj niteliği taşıdığını bilin. Olumlu davranışı pekiştirmeye bir sonraki bölümde odaklanacağız. Bu nedenle konuları iyi takip etmeniz de gerekmektedir. Bu süreçte danışmak istediğiniz her noktada sizlere yardımcı olmaya çalışacağız. Hepinize bol şans.